ما و موضعگيری ​های خارجی ​ها

چطورتوقع داريم در شرايطی که تعداد قابل ملاحظه ​ای از نمايندگان مردم، احزاب و تشکل​ های اصلی کشور و حتی دولت نحوه برگزاری انتخابات مجلس هفتم را غيرآزادانه و غيرعادلانه ارزيابی می ​کنند، غربی ​ها آن را کاملا آزاد و عادلانه اعلام کنند؟ اگر واقعا از نقدشدن با معيارهايی که خودمان هم پذيرش آنها را اعلام کرده ​ايم می​ هراسيم، رفتارمان را اصلاح کنيم! اين حداقل کار است.

به نظر می​رسد، زمان آن رسيده است که در واکنش ​هايمان در برابر موضعگيری ​های خارجی​ ها تأمل کنيم. بخصوص برای کسانی که منتقد روند های جاری ​اند و اصلاح آنها را می ​طلبند، چنين تجديدنظری ضروری است.

 

علی ​رضا علوی​ تبار

سايت امروز

 

اظهارنظر حکومتگران کشورهای غربی در مورد وقايع ايران اغلب با واکنش​های مشابهی در ميان سياست​ورزان و حکومتگران ايرانی مواجه می​شود. واکنش​ها و پاسخ​های ايرانيان به ويژه هنگامی که موضعگيری غربی​ها انتقادی باشد، در قالب​های کليشه​ای و تکراری ابراز می​گردد. گويی همه توافق دارند که با کلمات و حرکات معينی موضعگيری کنند و کم و بيش هم مورد بی​توجهی جامعه قرار گيرند. نگاهی به تشابه ميان پاسخ​های سخنگوی وزارت امور خارجه، مفسران راديو و تلويزيون و نويسندگان کيهان همه​گير بودن اين قالب​های مبتنی بر عادت را نشان می​دهد. چرا بايد به اين واکنش​های قالبی و تکراری تن داد؟ آيا وقت آن نرسيده است که با تأملی مجدد به جای عادت رفتارهايمان را در اين زمينه بر بستر سنجيده​تری استوار کنيم، به عنوان فتح بابی در اين زمينه به چند نکته اشاره می​کنم.

۱-برخی از سياسيون از ترس اينکه به وابستگی و دلدادگی به خارجی​ها متهم شوند می​کوشند تا در برابر هر موضعگيری غربی​ها واکنش تند نشان داده و با اين کار خود را از موضع اتهام دور کنند. توجه اين قبيل سياسيون را بايد به اين نکته جلب کرد که همه حکومت​های اقتدارگرا در کشورهای توسعه نيافته، منتقدان و مخالفان خود را به وابستگی به خارجی يا دست کم فريب​خوردگی متهم می​کنند. معمولا هر منتقدی به طور بالقوه يک پرونده ارتباط مشکوک و وابستگی به خارج دارد که در موقع مقتضی توسط حکومت، افشا می​شود!!

اما چنين اتهام​هايی در ميان مردم هيچ گاه مورد پذيرش قرار نمی​گيرد و همگان علت واقعی برخورد (نقادی و مخالفت) را خيلی زود تشخيص می​دهند. در کشور خودمان اگر سال​های نخست انقلاب را استثنا کنيم، ديگر هيچکس اتهام ارتباط مشکوک با خارجی و وابستگی به آنها را در مورد سياسيون منتقد جدی نمی​گيرد. معمولا اينگونه اتهام​ها همتراز اتهام​های جنسی تلقی شده و موضوعی می​شود برای شوخی و خنده و تنها چند وعده يکی دو روزنامه را تغذيه می​کند و ديگر هيچ. از اين​رو به هيچ​وجه نبايد از ترس اتهام رقيب به تکرار چنين کليشه​هايی پرداخت.

۲-ترساندن مردم از دخالت خارجی و از نفوذش در کشور هنگامی موجب بسيج مردم و ايجاد انگيزش در آنها می​شود که مردم باور داشته باشند که نفوذ و حضور خارجی​ها موجب از دست​رفتن چيزهای عزيزی می​شود که بايستی با تمام قوا از آنها دفاع کرد. اگر حکومتی آزادی​های مردم را سلب کند، اموال عمومی را چپاول کرده يا تضييع نمايد، آبروی ملت را در جهان ببرد، اراذل را بر مردم حاکم نمايد و... مردم چه دارند که برای حفظش از حضور و نفوذ خارجی​ها بترسند؟ خارجی چه بلايی بر سر چنين ملتی خواهد آورد که داخلی نياورده است؟ در چنين شرايطی ترساندن مردم از خارجی​ها نه​تنها مؤثر نخواهد بود بلکه ممکن است به محبوبيت خارجی​ها بينجامد و موجب پناه​بردن مردم به آنها شود. می​گويند در جهنم عقرب​هايی هست که افراد از ترس نيش آنها به مار غاشيه پناه می​برند! اگر حکومتی نقش چنين عقربی را بازی ​کند نبايد تعجب کند اگر مردم به مار غاشيه (خارجی) پناه ببرند.

نبايد به نحوی عمل کرد که اين قاعده در مورد کشور ما نيز صدق کند. تنها زمانی می​توان مردم را از خارجی​ها ترسانيد که آنها با داخلی (حکومت) احساس يگانگی و همبستگی کنند. در شرايطی که ميان حکومت و مردم شکاف وجود دارد متهم کردن خارجی​ها به تلاش برای تضعيف و تغيير حکومت نتيجه​ای جز تبليغ برای خارجی​ها به بار نخواهد آورد.

۳-زمانی شعارهای ضدغربی دادن و مخالفت با ابرقدرت​ها به تنهايی برای محبوب​شدن يک سياستمدار کافی بود. اما حداقل در کشور ما تجربه دو حکومت در شرق و غرب کشور (طالبان و صدام) نشان داد که می​توان شعارهای به غايت ضدغربی داد و در مقابل آنها موضع گرفت و در عين حال بلايی بر سر ملت آورد که با خوشحالی از حمله غربی​ها به حکومت و کشور استقبال کنند. آنچه امروز معيار و شاخص محبوبيت يا عدم محبوبيت حکومت​ها و سياستمداران است نقشی است که آنها در تأمين خواسته​ها و توجه به دلبستگی​های مردم خود بازی می​کنند. حکومت​هايی که حافظ مصالح، حقوق و منافع مردم خود هستند چه ضدغربی باشند و چه نباشند محبوبند. تجربه مردم نشان داده است که می​توان هم ضدمردم بود و هم ضدابرقدرت​ها. سياستمداران ما نيز بايستی به اين تغيير معيارها توجه کنند و اگر خواهان محبوبيت در ميان مردم هستند، بيش از آنکه به دنبال تودهنی زدن به خارجی​ها باشند به دنبال همراهی با مردم و پيگيری دلبستگی​های آنها باشند.

۴-چه دوست داشته باشيم و چه دوست نداشته باشيم، امروزه ارزش​ها و حقوقی وجود دارد که فراملی است و افکار عمومی در همه جهان آنها را محترم شمرده و رعايت آنها را می​خواهد. آزادی، رفع تبعيض​های نژادی و قوميتی و جنسی، دموکراسی، مخالفت با شکنجه و خشونت از جمله اين حقوق و ارزش​ها هستند. افکار عمومی از حکومت​ها انتظار دارند که نه تنها در داخل بلکه در سطح جهانی نيز مبلغ و مروج و مدافع اين حقوق و ارزش​ها باشند.

از اين رو هر واقعه​ای که از ديدگاه تعداد قابل ملاحظه​ای از مردم نقض اين حقوق و ارزش​ها تلقی شود، نوعی انتظار برای واکنش انتقادی از جانب حکومت​ها را پديد می​آورد. به ويژه در کشورهايی که کم و بيش از اين حقوق و ارزش​ها برخوردارند، چنين انتظاری بيشتر و مؤثرتر است. حکومت​های پاسخگو که هميشه در معرض نقد شدن توسط رقبا قرار دارند ناگزير بايستی سريع واکنش نشان داده و در موارد نقض موضعگيری کنند.

بر اساس همين ارزش​ها و حقوق است که ما نيز در برابر وقايعی که در جهان اتفاق می​افتد، بدون آنکه شرمنده دخالت در امور ديگران باشيم، موضعگيری می​کنيم، نقادی می​کنيم و به ارائه راه حل می​پردازيم. بر اساس همين ارزش​ها و حقوق است که ما اسرائيل را محکوم می​کنيم و حکومت صدام و طالبان را نامشروع اعلام می​کرديم. اساسا پذيرش همين​هاست که امکان گفت​وگو ميان جوامع و حکومت​های مختلف را فراهم می​آورد. اگر هيچ معيار مشترکی برای ارزيابی رفتارها نداشتيم گفت​وگو برای اقناع و جلب همراهی ديگران معنا نداشت و زور عريان بر جهان حاکم می​شد.

غربی​ها اغلب با استناد به همين حقوق و ارزش​هاست که به نقد رفتارهای ما می​پردازند و برخی از رفتارهای ما را محکوم می​کنند. در اغلب موارد آنها معيارهايی را مطرح می​کنند که ما به طور رسمی (مثلا در قانون اساسی) يا از طريق پيوستن به توافق​های بين​المللی) يا غيررسمی (شعارها و سخنرانی​ها) اعتقاد خود را به آنها اعلام کرده​ايم. پس چه جای گلايه می​ماند؟ البته اگر تصور می​کنيم در جهانی سراسر بلاهت زندگی می​کنيم و هيچ کس فهم و درکی از رفتارهای ما ندارد اين حرف ديگری است!

چطورتوقع داريم در شرايطی که تعداد قابل ملاحظه​ای از نمايندگان مردم، احزاب و تشکل​های اصلی کشور و حتی دولت نحوه برگزاری انتخابات مجلس هفتم را غيرآزادانه و غيرعادلانه ارزيابی می​کنند، غربی​ها آن را کاملا آزاد و عادلانه اعلام کنند؟ اگر واقعا از نقدشدن با معيارهايی که خودمان هم پذيرش آنها را اعلام کرده​ايم می​هراسيم، رفتارمان را اصلاح کنيم! اين حداقل کار است.

۵-متهم کردن رقيب به همکاری با بيگانگان يا بازيچه دست آنها شدن، اغلب يک تاکتيک تبليغاتی است.

اما در صورتی که به باور تبديل شود می​تواند به نوعی بيماری بينجامد.

اين بيماری به سراغ هر کس بيايد چشم او را در مقابل واقعيت​ها خواهد بست. به ارزيابی ديدگاه​ها و رفتارهای رقبای خود مستقل از اظهارات بيگانگان بپردازيم. از اين طريق بهتر می​توانيم برای آينده درس بگيريم.

به نظر می​رسد، زمان آن رسيده است که در واکنش​هايمان در برابر موضعگيری​های خارجی​ها تأمل کنيم. بخصوص برای کسانی که منتقد روندهای جاری​اند و اصلاح آنها را می​طلبند، چنين تجديدنظری ضروری است.